🟦  معماری و اجزای سیستم VoIP در شبکه سازمانی

سیستم VoIP (Voice over IP) یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌های ارتباطی در سازمان‌های امروزی است که امکان انتقال صدا بر بستر شبکه دیتا را فراهم می‌کند. برای پیاده‌سازی موفق VoIP در یک شبکه سازمانی، آشنایی با معماری VoIP و اجزای اصلی آن امری ضروری است. در این مقاله به‌صورت کامل ساختار VoIP و نقش هر بخش را بررسی می‌کنیم.

🟩  معماری VoIP در شبکه سازمانی چیست؟

معماری VoIP به نحوه طراحی، ارتباط و تعامل اجزای مختلف سیستم تلفنی مبتنی بر IP اشاره دارد. در این معماری، صدا پس از دیجیتال شدن، در قالب بسته‌های شبکه (Packet) روی LAN یا WAN منتقل می‌شود.

به‌طور کلی معماری VoIP در سازمان‌ها شامل سه لایه اصلی است:

• لایه کاربر (Endpoint)

• لایه کنترل تماس

• لایه شبکه و انتقال

🟩  اجزای اصلی سیستم VoIP در سازمان

🟨  سرور VoIP یا IP PBX

سرور VoIP قلب سیستم تلفنی سازمان است و وظایفی مانند:

• مدیریت تماس‌های ورودی و خروجی

• ثبت داخلی‌ها

• صف تماس و IVR

• ضبط مکالمات

• گزارش‌گیری

را بر عهده دارد. نرم‌افزارهایی مانند Asterisk، Issabel، FreePBX از رایج‌ترین IP PBX‌ها هستند.

🟨 تلفن‌های IP (IP Phone)

IP Phone‌ها جایگزین تلفن‌های سنتی شده‌اند و مستقیماً به شبکه متصل می‌شوند. این تلفن‌ها از پروتکل‌هایی مانند SIP پشتیبانی کرده و امکاناتی مانند:

• انتقال تماس

• کنفرانس

• نمایش Caller ID
  را ارائه می‌دهند.

🟨 گیت‌وی VoIP (VoIP Gateway)

گیت‌وی VoIP ارتباط بین سیستم VoIP و خطوط تلفن سنتی (PSTN) را برقرار می‌کند. این تجهیز برای سازمان‌هایی که هنوز از خطوط شهری یا E1 استفاده می‌کنند بسیار حیاتی است.

وظایف:

• واسطه ارتباطی بین شبکه VoIP و شبکه تلفن عمومی (PSTN)
• تبدیل سیگنال‌های آنالوگ به دیجیتال و بالعکس
• انواع: آنالوگ، دیجیتال (E1/T1)، و Gateway های VoIP خالص

🟨 سافت‌فون (Softphone)

سافت‌فون‌ها نرم‌افزارهایی هستند که روی کامپیوتر یا موبایل نصب شده و بدون نیاز به تلفن فیزیکی، امکان برقراری تماس VoIP را فراهم می‌کنند؛ گزینه‌ای مناسب برای دورکاری و کارمندان سیار.

🟩 نقش شبکه در معماری VoIP

کیفیت تماس VoIP به‌شدت وابسته به زیرساخت شبکه است. موارد زیر در شبکه VoIP اهمیت بالایی دارند:

• QoS برای اولویت‌بندی ترافیک صوت

• پهنای باند کافی

• تأخیر (Latency) کم

• Packet Loss پایین

در شبکه‌های سازمانی معمولاً VoIP روی VLAN مجزا پیاده‌سازی می‌شود.

🟩 پروتکل‌های مهم در سیستم VoIP

🟨  پروتکل SIP

SIP رایج‌ترین پروتکل سیگنالینگ در VoIP است و برای:

• برقراری تماس

• قطع تماس

• مدیریت Session
  استفاده می‌شود.

🟨پروتکل RTP

RTP وظیفه انتقال صدای مکالمه را بر عهده دارد و مستقیماً روی UDP کار می‌کند.

🟩 معماری VoIP در سازمان‌های کوچک و بزرگ

در سازمان‌های کوچک، معماری VoIP ساده‌تر بوده و معمولاً شامل:

• یک سرور VoIP

• چند IP Phone
  است.

اما در سازمان‌های بزرگ و Call Centerها معماری پیچیده‌تر شده و شامل:

• چند سرور VoIP (HA)

• Load Balancer

• Recording Server

• CRM Integration
  می‌شود.

🟩 مزایای استفاده از معماری VoIP در شبکه سازمانی

• کاهش چشمگیر هزینه تماس

• مقیاس‌پذیری بالا

• یکپارچگی با نرم‌افزارهای سازمانی

• مدیریت متمرکز

• پشتیبانی از دورکاری

🟩 جمع‌بندی

آشنایی با معماری و اجزای سیستم VoIP در شبکه سازمانی به مدیران IT و صاحبان کسب‌وکار کمک می‌کند تا انتخاب درست‌تری در پیاده‌سازی سیستم تلفنی خود داشته باشند. طراحی اصولی VoIP باعث افزایش کیفیت تماس، کاهش هزینه‌ها و بهبود بهره‌وری سازمان خواهد شد.